Inteligencja emocjonalna

KONTAKTY

Już ponad dwuletnie dziecko usiłuje kierować emocjami innej osoby (zwykle innego dziecka) stosując całą gamę metod: od zwykłej prośby, przez próby odwrócenia uwagi od np. źródła smutku do bezpośrednich poleceń. Oznacza to, że dziecko dysponuje zdolnością do rozpoznawania uczuć innych osób i kształtowania ich. W tym celu musiało najpierw osiągnać pewien poziom samokontroli, dostrojenie się do innych wymaga choćby niewielkiego spokoju wewnętrznego oraz zdolność empatii. Umiejętność wpływania na emocje innych osób jest podstawą umiejętności obcowania z ludźmi. Umiejetność obcowania z innymi decyduje o naszym sukcesach wśród ludzi (w społeczeństwie) oraz powodzeniu lub niepowodzeniu relacji z konkretnymi ludźmi (relacjach interpersonalnych).

Jedną z kluczowych umiejętności społecznych jest właściwe wyrażanie swoich uczuć, według reguł okazywania uczuć (Paul Ekman) bardzo różnych w różnych kulturach. Istnieje np. w Japonii reguła zawierająca wymóg minimalizowania emocji zwłaszcza w obecności osoby sprawującej jakiś urząd. Niekiedy obowiązuje reguła przesadnego okazywania uczuć (zwłaszcza jeśli chcemy coś uzyskać). W niektórych kulturach azjatyckich reguła nakazuje zastępowanie jednego uczucia innym. Reguł okazywania uczuć uczymy się bardzo wcześnie, częściowo drogą wzorowania się na innych, częściowo dzięki wyraźnym i szczegółowym instrukcjom rodziców typu:'wiem, że ci się ta zabawka nie podoba ale powiedz z uśmiechem 'dziękuję''.

Emocje są zaraźliwe.

Emocje są zaraźliwe - to wszyscy od dawna wiemy. Łapiemy do siebie wzajemnie emocje. Niektóre z tych kontaktów są szkodliwe, wręcz trujące inne pożywne, czasem lecznicze. Sygnały emocjonalne wysyłamy i przyjmujemy podczas każdego kontaktu z innymi ludźmi. Odbywa się to zwykle poza świadomością, nie wiemy jak odbywa się ta transmisja. Następuje zwykle od osoby silniej wyrażającej emocje do bierniejszej. Niektóre osoby są szczególnie podatne na zarażenie emocjonalne. Prawdopodobnie też łatwiej ulegają wpływom innych. Z kolei poziom zgrania ruchów dwóch rozmawiających ze soba osób jest wskaźnikiem ich zażyłości (bliskości). Np. obie osoby zmieniają w tej samej chwili pozycję, lub jedna odchyla się do tyłu a druga do przodu kręcą się w tym samym rytmie na krzesłach obrotowych.itp. Takie zgranie ruchów (synchronię) p. Daniel Stern stwierdził u dostrojonych do siebie matek i dzieci. Ogólnie, wysoki poziom synchronii świadczy, że dane osoby czuja do siebie sympatię. Z drugiej strony, im większa synchronia, tym większe upodobnienie się nastrojów, czyli zarażenie nastrojem obojętnie: złym lub dobrym. Jeśli ktoś potrafi dobrze dostrajać się do nastrojów innych albo łatwo narzucać im swój nastrój, to jego kontakty z innymi osobami układają się gładko, przynajmniej na poziomie emocjonalnym. Ludzie obdarzeni taką zdolnością maja charyzmę, potrafią porwać tłumy. Z kolei ci słabo 'przewodzący' emocje mają problemy w związkach z innymi. Przy pierwszych zwłaszcza kontaktach, ludzie czują się przy nich, często niewytłumaczalnie, nieswojo.

Inteligencja interpersonalna

Prof. Howard Gardner jest twórcą teorii wielorakiej inteligencji (Multiple intelligences), założycielem szkoły, której program opiera się na tej teorii. Thomas Hatch, (Doctoral candidate, Harvard Graduate School of Education) jest współautorem publikacji na temat inteligencji wielorakiej. To pojęcie nie zawiera terminu 'inteligencja emocjonalna', ale zawiera jego treść. Pp. Gardner i Hatch wymieniają cztery zdolności jako części składowe inteligencji interpersonalnej. Według autorów, zalążki tych zdolności objawiają się już u przedszkolaków. Są to:

1. Organizowanie grup. Umiejętność przywódcy inicjowania i koordynowania wysiłków zespołu ludzi. Niezbędna u odnoszących sukcesy reżyserów, prezesów firm, dowódców, szefów itp.
2. Negocjowanie rozwiazań. Umiejętność mediatora zapobiegania konfliktom i gaszenia już istniejących. Konieczna u ludzi pośredniczących w różnych sprawach, zawierających umowy, prowadzących negocjacje itp.
3. Nawiazywanie stosunków osobistych. Umiejętność nawiązywania kontaktów, rozpoczynania rozmów, rozpoznawania uczuć innych. Potrzebna wszystkim. Tacy ludzie są lubiani, bywają doskonałymi nauczycielami, menadżerami, sprzedawcami.
4. Przeprowadzanie analiz społecznych. Zdolność do wykrywania i domyślania się uczuć, motywów działania innych. Ktoś nią obdarzony może być doskonałym terapeutą, a jak ma talent literacki to i pisarzem. Dla mnie to pojęcie ( w przeciwieństwie do poprzednich) jest wysoce niejasne na razie.

Osoby obdarzone inteligencja społeczną potrafią łatwo nawiązywać stosunki z innymi, często są naturalnymi przywódcami a na dodatek wszyscy lubią z nimi przebywać. Zwykle doskonale kontrolują wyrażanie swoich emocji i potrafią dostosować swoje zachowanie do oczekiwań innych, czyli są dobrymi aktorami. Jesli jednak nie potrafią przy tym rozpoznawać i szanować własnych uczuć, stają się 'kameleonami społecznymi'. Usiłują się dostosować do wszystkich z którymi akurat przebywają po to by ich lubiano. W rezultacie są ogólnie lubiani ale mało kto ich ceni. Tym bardziej, że zwykle potrafią mówić jedno a robić drugie. Umiejętność bycia kameleonem społecznym jest cenna, jeśli ograniczona tylko do spraw zawodowych. Zwykle ktoś taki łatwo sprzedaje towary i idee. Jest to pożądana zdolność dla handlowca czy polityka, niezbędna dla aktora. Istnieją też ludzie obdarzeni inteligencja społeczną, działający dokładnie odwrotnie niż kameleoni. Usiłują zaszczepić zwoje poglądy i przekonania innym, często nie licząc się z możliwymi konsekwencjami.

Brak zdolności społecznych.

Nie wiemy, czy brak obycia społecznego jest rezultatem złego wychowania czy wrodzonego predyspozycji. Można założyć, że brak ogłady towarzyskiej to w większości rezultat złego wychowania. Niezliczone lekcje synchronizowania interakcji i reguł społecznej harmonii pobierają dzieci tak czy inaczej od dorosłych. Osoby niewłaściwie reagujące na emocje osób z którymi się kontaktują wywołują zwykle zakłopotanie a nawet chaos. Owe niewłaściwe reagowanie może polegać zarówno na niemożności nawiązania zwykłych, codziennych kontaktów z innymi jak wtykaniu nosa w nie swoje sprawy, koncentrowaniu rozmowy wyłącznie na sobie itp., itd. U niektórych dzieci (podobno 1 na dziesięciu) widać oznaki niezdolności nauczenia się przekazów niewerbalnych. dziecko takie nie wyczuwa np. przestrzeni osobistej, stając zbyt blisko osoby z którą rozmawia, rozkłada rzeczy na cudzym terytorium, unika kontaktu wzrokowego, błędnie odczytuje i stosuje mimikę itd. Problem narasta, bo oprócz dzieci o awanturniczym usposobieniu, wszystkie inne odtrącane przez rówieśników wykazują brak umiejętności nawiązywania bezpośrednich kontaktów. Odtrącone dziecko jest coraz bardziej zagubione i sfrustrowane, tym bardziej że ani ono ani jego rówieśnicy nie znają i nie potrafią wyjaśnić przyczyn takiego stanu rzeczy. Nieporadne społecznie dziecko może też błędnie interpretować emocje okazywane przez nauczyciela i niewłaściwie na nie reagować. Czyli irytować nauczyciela i osiągać słabsze wyniki w nauce.